Als lesbisch stel kun je zwanger worden met donorzaad. Dat kan via zelfinseminatie of met hulp van een vruchtbaarheidskliniek, bijvoorbeeld met IUI of IVF. Jullie kunnen kiezen voor een bekende donor of een donor via een kliniek. Ook kunnen jullie bij sommige klinieken onderzoeken of gedeeld moederschap mogelijk is.
De keuze hangt onder meer af van wie de zwangerschap wil dragen, welke rol jullie de donor willen geven en of er medische hulp nodig is.
Zwanger worden als lesbisch stel: de mogelijkheden
Bij alle gebruikelijke behandelingen is een zaadcel van een donor nodig. De manieren verschillen in waar de inseminatie of bevruchting plaatsvindt en hoeveel medische begeleiding erbij komt kijken.
- Zelfinseminatie: je brengt donorzaad zelf in de vagina. Dit gebeurt meestal met zaad van een bekende donor. Er komt geen geslachtsgemeenschap aan te pas.
- IUI met donorzaad: een zorgverlener brengt bewerkt donorzaad met een dun slangetje in de baarmoeder. Dit gebeurt rond de eisprong.
- IVF met donorzaad: eicellen worden uit de eierstokken gehaald en in het laboratorium met donorzaad samengebracht. Een ontstaan embryo kan daarna in de baarmoeder worden geplaatst.
- Gedeeld moederschap: bij deze vorm van IVF levert de ene partner de eicel en draagt de andere partner de zwangerschap. Je hoort hiervoor ook de namen wederzijdse IVF en ROPA-methode.
Zelfinseminatie is minder ingrijpend dan IVF, maar jullie regelen daarbij meer zelf. Een kliniek kan medische begeleiding bieden en het donorzaad volgens geldende regels laten onderzoeken. Bij IVF zijn een eicelpunctie en meestal hormoonmedicijnen nodig. Daarom is IVF niet voor ieder stel de eerste stap.
Kiezen tussen een bekende donor en een donor via een kliniek
Een bekende donor kan iemand uit jullie omgeving zijn. Het voordeel is dat jullie elkaar kennen en kunnen bespreken welke plaats de donor in het leven van het kind krijgt. Dat kan ook lastig zijn: verwachtingen kunnen veranderen en goede persoonlijke afspraken nemen niet alle juridische vragen weg.
Bespreek bij een bekende donor bijvoorbeeld of er contact met het kind komt, wat jullie over de donor vertellen en hoe jullie omgaan met verschillende wensen. Leg afspraken bij voorkeur schriftelijk vast en bespreek de gevolgen met een jurist die ervaring heeft met donorafspraken en familierecht.
Bij een donor via een kliniek is er meestal geen persoonlijk contact met de donor. De kliniek kan uitleggen hoe de selectie werkt, welke gegevens worden vastgelegd en welke informatie het kind later kan krijgen. Een wachttijd kan onderdeel zijn van het traject.
Ook bij een bekende donor zijn gesprekken over gezondheid en onderzoek op infecties van belang. Een donor die je goed kent, kan namelijk een infectie hebben zonder dat te weten. Een huisarts of vruchtbaarheidskliniek kan uitleggen welke onderzoeken zinvol zijn.
Wie draagt de zwangerschap?
Voor sommige stellen is meteen duidelijk wie zwanger wil worden. Bij anderen spelen gezondheid, leeftijd, eerdere zwangerschappen en persoonlijke wensen mee. Een gesprek met een arts kan helpen om de mogelijkheden voor beide partners te bespreken. Een behandeling biedt daarbij nooit de zekerheid dat een zwangerschap ontstaat.
Willen jullie dat de ene partner de eicel levert en de andere partner het kind draagt? Dan kan gedeeld moederschap een optie zijn. Dit vraagt om een IVF-traject en wordt niet overal aangeboden. De partner die de eicel levert, krijgt de behandeling voor het verkrijgen van eicellen. De andere partner krijgt de embryoplaatsing en draagt de zwangerschap.
Bij gedeeld moederschap heeft het kind genetisch materiaal van de eiceldonor en de zaaddonor. De partner die de zwangerschap draagt, is op die manier niet genetisch verwant aan het kind. Beide partners kunnen wel ouder zijn in het dagelijks leven en, als dat juridisch goed is geregeld, ook voor de wet.
De juridische ouders regelen
De vrouw die het kind baart, is bij de geboorte juridisch moeder. Voor de andere moeder hangt het juridisch ouderschap af van onder meer jullie relatievorm en de manier waarop het donorzaad is verkregen.
Zijn jullie getrouwd of hebben jullie een geregistreerd partnerschap en is de donor onbekend in de zin van de wet? Dan kan de andere moeder onder voorwaarden automatisch juridisch ouder worden. Daarvoor is een verklaring over de donor nodig. Bij een bekende donor ontstaat haar juridisch ouderschap niet automatisch en kan erkenning een route zijn.
Zijn jullie niet getrouwd en hebben jullie geen geregistreerd partnerschap? Dan wordt de partner niet automatisch juridisch ouder. Erkenning kan al tijdens de zwangerschap bij de gemeente worden geregeld. In sommige situaties is adoptie nodig of passend.
Een donorafspraak alleen maakt iemand geen juridisch ouder en sluit ook niet iedere juridische mogelijkheid van de donor uit. De regels kunnen ingewikkeld zijn, zeker als een bekende donor een actieve rol krijgt. De gemeente en een familierechtjurist kunnen uitleggen wat in jullie situatie nodig is.
Wat kost een behandeling met donorzaad?
De kosten verschillen sterk per route. Bij zelfinseminatie kunnen kosten ontstaan voor onderzoeken en afspraken. Bij behandeling in een kliniek kunnen ook consulten, donorzaad, opslag, inseminaties en medicijnen op de rekening staan. IVF is doorgaans ingrijpender en duurder dan een inseminatie.
Of de zorgverzekering kosten vergoedt, hangt af van de behandeling, de polis en de situatie. Een vergoeding voor donorinseminatie betekent niet automatisch dat ook alle kosten van donorzaad of een IVF-traject worden vergoed. De kliniek kan een kostenoverzicht maken; de verzekeraar kan aangeven welk deel onder jullie verzekering valt.
Veelgestelde vragen over zwanger worden als lesbisch stel
Kunnen twee vrouwen samen een kind krijgen zonder zaaddonor?
Voor een zwangerschap is met de huidige gebruikelijke voortplantingsbehandelingen een zaadcel nodig. Twee eicellen kunnen niet samen op de gebruikelijke manier voor een zwangerschap zorgen. Wel kunnen beide partners bij gedeeld moederschap een biologische rol hebben: de ene levert de eicel en de andere draagt het kind.
Is IUI altijd nodig als je als lesbisch stel een kind wilt?
Nee. Zelfinseminatie is ook een mogelijkheid, vaak met een bekende donor. Welke route bij jullie past, hangt onder meer af van jullie voorkeur, de donor en eventuele medische omstandigheden.
Kunnen jullie allebei zwanger worden van dezelfde donor?
Dat kan soms, als er zaad van dezelfde donor beschikbaar is en de regels van de kliniek dat toelaten. Bespreek deze wens al bij de donorkeuze. Beschikbaarheid voor een toekomstige zwangerschap is niet vanzelfsprekend.
Een eerste gesprek bij de huisarts of een vruchtbaarheidskliniek kan helpen om jullie keuze concreet te maken. Neem ook de gewenste rol van de donor en het juridisch ouderschap daarin mee, voordat jullie met insemineren beginnen.